Chất độc paraben và phthalate

Paraben and phthalate (fragrance) là hai hóa chất nguy hiểm lại được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại sản phẩm cá nhân, đồ dùng y tế, và đồ chơi trẻ em. Trong mục thành phần sản phẩm, paraben thường được ghi với tên hoá học có đuôi là paraben, ví dụ như ethylparaben và butylparaben; còn phthalate thường được ghi dưới tên gọi là fragrance (hương liệu).

Paraben

Paraben được sử dụng như một chất bảo quản trong rất nhiều sản phẩm khác nhau như dầu gội đầu, kem dưỡng da, các sản phẩm trang điểm, lăn khử mùi, kem cạo râu và cả kem đánh răng. Paraben rẻ tiền nên được sử dụng rất rộng rãi và từ rất lâu. Nghiên cứu cho thấy paraben gây rối loạn sinh sản và được tìm thấy trong các mô vú của người bị ung thư. Tuy là người ta chưa thể khẳng định paraben gây ung thư vú – cũng vì lý do này mà tác hại của paraben còn đang bị tranh cãi, nhưng chắc bạn đồng ý với tôi là phòng bệnh không bao giờ là thừa cả.

Phthalate (fragrance)

Phthalate cũng rất phổ biến, được sử dụng hàng loạt như hương liệu (fragrance) trong mỹ phẩm, dầu gội, keo xịt tóc. Phthalate còn được sử dụng trong các thiết bị y tế và cả đồ chơi trẻ em vì chúng có khả năng làm nhựa mềm và dẻo hơn (1). Một số sản phẩm nhựa kí hiệu số 3 (PVC 3) có chứa và có thể phóng thích phthalate khi sử dụng lâu ngày hoặc khi làm nóng lên. Nghiên cứu cho thấy phthalate có thể phá vỡ nội tiết, gây dị tật bẩm sinh ở trẻ em, gây ung thư vú và ung thư gan, ảnh hưởng tới bệnh béo phì, dậy thì sớm ở trẻ nhỏ. Vì ảnh hưởng không nhỏ của phthalate, một số nước như Mỹ và liên minh châu Âu đã ra lệnh cấm sử dụng chúng trong đồ chơi trẻ em.

chất độc paraben và phthalate
Hình trái: kem dưỡng ẩm không chứa fragrance và parabens. Hình phải: fragrance trong thành phần của một loại dầu gội đầu rất phổ biến.

Vì paraben và phthalate được sử dụng rất rộng rãi trong các sản phẩm khác nhau mà chúng ta thường xuyên sử dụng, nên khả năng chúng ta tiếp xúc và bị ảnh hưởng bởi chúng rất lớn. Khi chọn mua mỹ phẩm, dầu gội…, các bạn nên lưu ý đọc kỹ thành phần sản phẩm và cố gắng tránh hai chất độc hại này. Trên thị trường hiện nay, cũng không khó để tìm mua sản phẩm không chứa paraben và phthalate. Nếu phải đựng thức ăn, các bạn tránh đồ nhựa và cố gắng sử dụng đồ thuỷ tinh hay đồ sành sứ (nếu là đồ sành sứ thì lưu ý tránh kẽm (lead) có trong nước sơn).

Và đây cũng chỉ là hai trong một loạt các hoá chất gây hại tới sức khoẻ chúng ta, sức khoẻ con em, ảnh hưởng tới môi trường sống. Cho nên nếu được, các bạn cố gắng sử dụng sản phẩm ít hoá chất, được chiết xuất tự nhiên từ hoa lá cỏ.

Ghi chú:
  1. Mỹ cấm phthalate trong đồ chơi trẻ em (bài viết tiếng Anh)
  2. 7 hoá chất cần tránh trong các sản phẩm cá nhân (bài viết tiếng Anh)
  3. 15 hoá chất khác nhau ảnh hưởng tới trẻ nhỏ trên vnexpress
  4. Thành phần có hại trong mỹ phẩm

Chất độc BPA

Quê mình bây giờ tràn lan các loại đồ nhựa. Vì lý do sức khoẻ, môi trường, kinh tế,… tôi dành thời gian tra cứu, bổ sung kiến thức cá nhân về các loại đồ nhựa. Đang tìm hiểu về chúng, tôi có dịp đọc kỹ những nghiên cứu về tác hại BPA và không thể không chia sẻ.

nhựa loại 7
kí hiệu nhựa

BPA (Bisphenol A) là một chất hữu cơ hiện diện trong một số loại nhựa và các đồ vật khác quanh ta. BPA có thể tìm thấy trong nhựa loại 7 và cả 3 nữa. (Lưu ý, không phải loại nhựa 7 nào cũng chứa BPA). Các loại nhựa chứa BPA đã được dùng để sản xuất bình sữa em bé, bình nước uống em bé (sippy cups), hay các loại bình cá nhân dùng để sử dụng nhiều lần. BPA được dùng để làm miếng lót (linings) trong các loại đồ lon (trái cây lon, bia lon, nước ngọt lon, cá mòi lon,…), bình nước uống làm bằng nhôm (aluminum) và cả trong lon sữa bột cho em bé.

Người ta đã quan tâm và có rất nhiều nghiên cứu đến tác hại của BPA. Năm 2010, Canada là nước đầu tiên tuyên bố BPA là chất độc. Tiếp theo đó là Liên Minh Châu Âu, Mỹ, và một số nước khác kể cả Trung Quốc. Các nước này đã cấm sử dụng BPA trong các sản phẩm cho em bé.

Tóm tắt các tác hại của BPA:

  • Làm tăng khả năng bệnh béo phì
  • Gây tổn thương đến tế bào não. Nghiên cứu mới nhất ở chuột cho thấy ảnh hưởng của BPA đến hành vi xã hội (social behavior) và biểu hiện thần kinh (neural expression) có thể được di truyền qua các thế hệ
  • Ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp (thyroid)
  • Làm tăng nguy cơ bệnh ung thư (như ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt)
  • Gây hại đến hệ sinh sản
  • Có liên quan đến các bệnh tim mạch, tiểu đường, khối u trong não, có ảnh hưởng xấu đến đời sống tình dục

(Để biết chi tiết nghiên cứu vê BPA, bạn có thể đọc thêm thông tin trong các nguồn trích dẫn.)

Các nghiên cứu cho thấy các bé sơ sinh và trẻ nhỏ bị nhiễm BPA sớm có thể ảnh hưởng đến phát triển tuổi dậy thì, não bộ, và rối loạn hệ thống miễn dịch. Trong khi người lớn có thể nhờ gan lọc bỏ chất BPA, trẻ nhỏ ít có khả năng này vì đang trong giai đoạn phát triển, chức năng gan ở trẻ chưa hoàn chỉnh. Do đó ảnh hưởng của BPA đến trẻ em rất nặng nề.

Nguồn ô nhiễm:

Con người bị nhiễm chất BPA phần lớn là do đồ ăn và thức uống bị nhiễm chất này. BPA trong các bình nhựa có thể bị phóng thích (leach) vào đồ ăn thức uống được đựng trong đó. Người ta cũng tiến hành một nghiên cứu ở Nhật để coi nếu BPA có thể phóng thích khi trẻ em ngậm sách hay đồ chơi. Tuy nghiên cứu này chưa có kết quả đáng tin cậy, nhưng cũng làm dấy lên câu hỏi liệu đây có phải là một trong những cách trẻ em bị nhiễm BPA.

Các cách đề phòng:

  • Tránh đồ nhựa kí hiệu số 7 và cả số 3. (Nếu đồ nhựa không có kí hiệu thì càng phải tránh.) Khi sử dụng các loại bình nhựa, tìm loại BPA-free (không chứa BPA). Nếu có chứa BPA, các bình nhựa đã cũ và có trầy xước sẽ dễ dàng phóng thích chúng hơn, tốt hơn hết là không nên sử dụng. Nhiệt độ cao là cách BPA dễ dàng phóng thích nhất, vì vậy mình không nên hăm nóng bình nhựa trong microwave. Mà an toàn nhất là tránh sử dụng đồ nhựa, ưu tiên cho đồ inox, sành sứ hay thuỷ tinh.
  • Cố gắng tránh đồ lon: bia lon, nước ngọt lon, đồ ăn lon…. (Nghe bạn tôi nói, bia chai ngon hơn bia lon mà rẻ hơn nữa. Vậy bia chai nha các bạn.) Nếu là sữa cho em bé, dạng lỏng hay bột, đóng lon và có BPA linings thì nên tránh.

 

keo thuỷ tinh
Thức ăn uống đựng trong keo thuỷ tinh nên được ưu tiên hơn đựng trong lon hay keo nhựa.

 

Dẫu biết rằng mình không thể nào hoàn toàn “sạch”, hoàn toàn không có một hoá chất độc hại nào trong cơ thể mình. Dẫu biết rằng sẽ khó nói không với đồ nhựa sử dụng trong nhà hay đồ chơi cho trẻ em vì khó cưỡng lại một số ưu điểm mà đồ nhựa mang lại. Nhưng hy vọng các bạn sẽ cân nhắc hơn, lựa chọn kỹ hơn khi sử dụng đồ nhựa, sẽ chú ý hơn đến các loại đồ nhựa xung quanh mình và các sản phẩm dành cho trẻ em vì lý do an toàn sức khoẻ.

thớt nhựa
Thớt nhựa được tái tạo từ bình sữa – thông tin sản phẩm có ghi rõ BPA-free

 

Nguồn trích dẫn

  1. Các thông tin trên được tổng hợp từ nhiều nguồn, phần lớn được lấy từ http://en.wikipedia.org/wiki/Bisphenol_A
  2. Thông tin về cách tránh BPA cho trẻ nhỏ bằng tiếng Anh: http://www.hhs.gov/safety/bpa/
  3. Thông tin các loại nhựa bằng tiếng Anh: http://plastics.americanchemistry.com/Plastic-Resin-Codes-PDF
  4. Để biết thêm các loại nhựa và những cảnh báo về cách chúng ta sử dụng chúng, mời bạn đọc và coi clip ở đây: http://thegioivanhoa.com.vn/xa_hoi/22569/tai-su-dung-do-nhua-sao-cho-an-toan
  5. Tiền cũng có dấu vết của BPA: http://www.anninhthudo.vn/Khoe-dep/Tien-giay-co-dau-vet-cua-chat-BPA-doc-hai/411134.antd